به گزارش روابط عمومی، در ادامه سلسله مصاحبه‌های معرفی «مسیر»، نظام جامع رشد و مهارت‌افزایی چندساحتی طلاب که در جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها در حال اجراست، این بار به سراغ سرکار خانم مریم میرزاده، از دانش‌آموختگان پیشران این مجموعه رفته‌ایم تا از تجربه‌های او در تبدیل دغدغه‌های علمی به فعالیت‌های جمعی، شناسایی نیازهای آموزشی طلاب و ایجاد زمینه‌های تازه برای رشد و توانمندسازی آنان بپرسیم.

خانم میرزاده علاوه بر تحصیلات حوزوی، دانش‌آموخته رشته مهندسی برق دانشگاه صنعتی امیرکبیر است و در حال حاضر دبیری جمع «طلبه مهندسان جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها» و مدیریت یکی از بخش‌های فعالیتی کانال «اللغة الزاهرة» را بر عهده دارد، معتقد است ظرفیت‌های علمی و تخصصی طلاب، در صورت شناسایی و سامان‌دهی مناسب، می‌تواند از توانمندی‌های فردی فراتر رود و به بستری برای تولید علم، پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و ارتقای مهارت‌های کاربردی تبدیل شود.

از یک دغدغه آموزشی تا شکل‌گیری یک فعالیت علمی

چه شد که به راه‌اندازی کانال تخصصی «اللغة الزاهرة» رسیدید و ایده اولیه آن از کجا شکل گرفت؟

زمینه شکل‌گیری کانال «اللغة الزاهرة» به حضورم در رویداد «یادگیری مؤثر و کارآمد جامعه الزهرا» در سال ۱۴۰۲ بازمی‌گردد. این رویداد در چارچوب سلسله رویدادهای فصلی جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها توسط معاونت آموزش و تربیت برگزار شد و در ادامه آن، پژوهشی با موضوع «کشف الگوی یادگیری کارآمد برای علوم حوزوی» انجام دادم.

در این پژوهش تلاش شد با استفاده از روش‌های مختلف، از جمله جمع‌آوری و بررسی دیدگاه‌های طلاب از طریق پرسش‌نامه، گفت‌وگو و تجربه زیسته در فضای مجازی، برخی از مسائل و موانع موجود در مسیر یادگیری علوم حوزوی شناسایی شود.

یکی از نتایج این بررسی، مواجهه بخش قابل‌توجهی از طلاب و پژوهشگران با «چالش‌های جدی در فراگیری زبان و ادبیات عربی» بود. به نظر می‌رسید ریشه بخشی از این مشکلات را باید در دو مسئله جست‌وجو کرد؛ نخست، تبیین‌نشدن کافی کارکرد، ضرورت و جایگاه کلیدی این علوم در فرایند استنباط و فهم میراث علمی اسلامی و دوم، غلبه رویکرد حفظ‌محور و انتزاعی بر روش‌های کاربردی و تحلیلی.

زبان و ادبیات عربی صرفاً مجموعه‌ای از قواعد مقدماتی و درسی نیست، بلکه یکی از ابزارهای اساسی فهم متون دینی و پژوهش در بسیاری از علوم حوزوی به شمار می‌رود. همین مسئله انگیزه‌ام را برای فعالیت در این زمینه تقویت کرد تا بتوانیم در کنار آموزش مباحث، به کارکرد واقعی آن‌ها در فهم و پژوهش نیز بپردازیم.

در این مسیر، با عنایت خداوند و همراهی ارزشمند اساتید؛ سرکار خانم استاد خراسانی و همچنین سرکار خانم شیری از اساتید فن تعریب و ترجمه، کانال تخصصی «اللغة الزاهرة» را پایه‌گذاری کردیم تا گامی در جهت بازخوانی ظرفیت‌ها، ظرافت‌ها و زیبایی‌های زبان و ادبیات عربی برداریم و زمینه ارتباط مؤثرتر این دانش با تفسیر، قرآن و خدمت به لسان وحی را فراهم کنیم.

«اللغة الزاهرة»؛ فراتر از آموزش قواعد زبان عربی

چه رویکردی را برای فعالیت این کانال در نظر گرفته‌اید و چه تفاوتی میان آن و آموزش‌های متداول زبان و ادبیات عربی وجود دارد؟

نگاه ما در این کانال، تلفیق هم‌زمان و متوازن دو ساحت بنیادین «زبان» و «ادبیات» است. تلاش می‌کنیم فعالیت کانال به بیان قواعد در قالب متداول آموزشی محدود نماند، بلکه در کنار آموزش، به چرایی، کارکرد و ظرفیت‌های پژوهشی مباحث نیز توجه شود.

بر همین اساس، محتوای کانال با رویکردی اجتهادی، کاربردی، تحلیلی و مسئله‌محور در چند محور دنبال می‌شود. در بخش علوم ادبی تخصصی، به بررسی مباحثی همچون صرف، نحو، بلاغت و اسرار بیانی، فقه‌اللغة و فروق‌اللغویه می‌پردازیم. در بخش مهارت‌های زبانی نیز موضوعاتی مانند ترجمه، تعریب، متن‌خوانی، اصطلاحات و تعابیر کاربردی، امثال و آموزش مکالمه عربی مورد توجه قرار گرفته است. انتشار یادداشت‌های علمی و ادبی و انجام تحلیل‌های تخصصی نیز از دیگر محورهای فعالیت ماست.

یکی از وجوه تمایز این کانال آن است که مسائل ادبی را در قالب موضوعات پژوهشی و با طرح نظریه‌ها و فرضیه‌های مختلف بررسی می‌کنیم. برای ما مهم است که مخاطب، علاوه بر آشنایی با یک قاعده یا مبحث ادبی، با چرایی آن و امکان بهره‌گیری از آن در تحلیل متون و پژوهش‌های علمی نیز آشنا شود.

از این منظر، ادبیات عربی نه‌تنها می‌تواند موضوع پژوهش باشد، بلکه ظرفیت آن را دارد که مقدمه و ابزاری برای پژوهش در حوزه‌های دیگر، از جمله تفسیر، کلام و سایر علوم اسلامی قرار گیرد.

همچنین تلاش می‌کنیم محتوا به‌صورت یک‌سویه ارائه نشود و زمینه مشارکت علمی مخاطبان فراهم باشد. بخش «رواق اندیشه» با همین هدف شکل گرفته است؛ در این بخش، پرسش‌ها و مسائل تخصصی زبان و ادبیات عربی مطرح می‌شوند تا زمینه تحلیل، گفت‌وگو و تبادل نظر میان استادان، پژوهشگران و صاحب‌نظران فراهم شود. برخی از این موضوعات نیز در گروه‌های علمی تخصصی و با حضور استادان و صاحب‌نظران این حوزه به بحث و بررسی گذاشته شده‌اند.

از شناخت ساختار زبان تا کسب مهارت‌های کاربردی

با توجه به نیاز طلاب به استفاده عملی از زبان عربی، چه برنامه‌هایی برای تقویت مهارت‌های زبانی مخاطبان دارید؟

یکی از نکاتی که در طراحی محتوای کانال به آن توجه داشته‌ایم، این است که آموزش زبان عربی نباید صرفاً به قواعد و مباحث دستور زبانی محدود شود. طلاب و پژوهشگران در کنار شناخت ساختار و ظرایف ادبی این زبان، به مهارت‌هایی نیاز دارند که بتوانند از آن‌ها در مطالعه متون، ترجمه، پژوهش و ارتباط زبانی استفاده کنند.

به همین دلیل، موضوعاتی مانند فن ترجمه، تعریب، متن‌خوانی، اصطلاحات و تعابیر کاربردی و آموزش مکالمه عربی در برنامه‌های کانال قرار گرفته است. معرفی منابع معتبر، کتاب‌ها و مقالات علمی و ادبی و اطلاع‌رسانی نشست‌ها و دوره‌های مرتبط نیز از دیگر فعالیت‌های ما است.

در بعد مهارتی، کارگاه عملی «روش مطالعه مؤثر ادبیات عربی» را نیز در دستور کار قرار داده‌ایم. نخستین دوره این کارگاه برگزار شده و در حال برنامه‌ریزی برای برگزاری دوره دوم هستیم. همچنین آموزش مکالمه عربی با تدریس استاد خراسانی از جمله برنامه‌هایی است که برای ارتقای توانمندی مخاطبان در این زمینه پیش‌بینی شده است.

امیدواریم این فعالیت‌ها بتوانند به یادگیری هدفمندتر زبان و ادبیات عربی کمک کنند و زمینه بهره‌گیری مؤثرتر طلاب از این دانش را در مطالعات حوزوی و پژوهش‌های اسلامی فراهم آورند.

هم‌افزایی علمی؛ از استادان حوزه تا مراکز دانشگاهی

برای توسعه فعالیت‌های «اللغة الزاهرة» چه ظرفیت‌هایی را در اختیار دارید و چه افقی را برای ادامه مسیر دنبال می‌کنید؟

یکی از افق‌های مورد نظر ما، گسترش هم‌افزایی میان مجموعه‌ها و مراکز فعال در حوزه زبان و ادبیات عربی است. خوشبختانه تاکنون این مسیر با همراهی استادان شاخص و صاحب‌نظر زبان و ادبیات عربی، استادان سایر حوزه‌های دانشی همچون تفسیر و علوم قرآن، گروه‌های علمی تخصصی، انجمن‌های علمی ادبیات عربی در دانشگاه‌ها و مؤسسات علمی فعال در این عرصه همراه بوده است.

این ارتباطات علمی، ظرفیت ارزشمندی برای شکل‌گیری گفت‌وگو میان مجموعه‌های حوزوی و دانشگاهی فراهم می‌کند. معتقدیم تعامل با متخصصان و بهره‌گیری از دیدگاه‌های متنوع می‌تواند به غنای محتوای علمی و ارتقای کیفیت فعالیت‌ها کمک کند.

امیدواریم این تلاش، گامی هرچند کوچک در مسیر آشنایی عمیق‌تر دانش‌پژوهان علوم دینی با زبان و ادبیات عربی و بهره‌گیری بیشتر از ظرفیت‌های این دانش در فهم و پژوهش علوم اسلامی باشد و به فضل الهی، مورد رضایت حضرت ولی‌عصر(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) قرار گیرد.

از همه استادان، پژوهشگران و به‌ویژه خواهران طلبه جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها دعوت می‌کنم با حضور در کانال «اللغة الزاهرة» و همراهی در طرح‌ها، نشست‌ها و کارگاه‌ها، در این حرکت علمی و ادبی سهیم شوند و به غنای این محفل تخصصی بیفزایند.

از تجربه دانشگاهی تا شکل‌گیری جمع «طلبه مهندسان جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها»

در کنار فعالیت در حوزه زبان و ادبیات عربی، مسئولیت دبیری جمع «طلبه مهندسان جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها» را نیز بر عهده دارید. ایده شکل‌گیری این جمع چه بود و چه نیازی را دنبال می‌کند؟

ایده شکل‌گیری این مجموعه از یک دغدغه اساسی آغاز شد: چگونه می‌توان میان دانش و تجربه‌ای که طلاب از فضای دانشگاه و رشته تخصصی خود به دست آورده‌اند، با دانش حوزوی و ظرفیت‌های علمی حوزه، ارتباطی روشمند و ثمربخش برقرار کرد؟

این جمع با هدف شناسایی، گردهمایی و به‌کارگیری ظرفیت طلابی شکل گرفته است که در کنار تحصیلات حوزوی، سابقه تحصیل دانشگاهی در رشته‌های مهندسی دارند. انتخاب رشته‌های مهندسی نیز از یک سو متأثر از پیشینه تحصیلی خودم و از سوی دیگر، با هدف حفظ انسجام و تمرکز مجموعه بوده است؛ چراکه مهندسی به دلیل ماهیت مسئله‌محور، فناورانه و کاربردی خود، ظرفیت قابل‌توجهی برای ورود به مطالعات میان‌رشته‌ای دارد.

البته هدف از تشکیل این جمع، ایجاد تمایز میان اعضای آن و سایر طلاب یا شکل‌دادن به یک مجموعه صرفاً صنفی نیست. مسئله اصلی این است که ظرفیت علمی و تخصصی اعضا در مسیر تولید علم، پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و پاسخ‌گویی به مسائل نوپدید به کار گرفته شود.

طلاب مهندس، پیش از ورود به حوزه، در رشته‌های تخصصی دانشگاهی تحصیل کرده‌اند و با فضای پژوهش، حل مسئله، کار تخصصی و روش‌های علمی آشنایی دارند. این تجربه‌ها، در صورت فراهم‌شدن بستر مناسب، می‌توانند در کنار علوم حوزوی زمینه‌ساز تولید دانش و شکل‌گیری مطالعاتی شوند که در محیط‌های تک‌رشته‌ای کمتر امکان تحقق دارند.

از این منظر، طلبه مهندس بودن صرفاً به معنای برخورداری از یک مدرک دانشگاهی در کنار تحصیلات حوزوی نیست؛ بلکه می‌تواند به معنای برخورداری از دو حوزه دانشی و توانایی برقراری ارتباط میان آن‌ها باشد. تلاش ما این است که این توانایی فردی را به یک ظرفیت جمعی و علمی‌ـ‌پژوهشی تبدیل کنیم.

پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و آینده‌پژوهی دینی؛ دو محور اصلی فعالیت

در حال حاضر چه اهدافی برای این جمع تعریف کرده‌اید و اعضا چگونه می‌توانند در تحقق آن‌ها مشارکت کنند؟

با توجه به این رویکرد و با مساعدت مسئولان و اهتمام اعضا، دو محور اصلی برای فعالیت جمع «طلبه مهندسان جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها» در نظر گرفته‌ایم.

محور نخست، پژوهش‌های میان‌رشته‌ای میان علوم حوزوی و سایر علوم است. در این زمینه، به دنبال فراهم‌کردن بستری برای گفت‌وگوی علمی میان دانش‌های حوزوی و دانشگاهی، به‌ویژه رشته‌های مهندسی، هستیم تا مسائل مشترک، موضوعات جدید و ظرفیت‌های مغفول در نقطه اتصال این علوم شناسایی و پیگیری شوند. ایجاد ارتباط میان مباحث اجتهادی و حوزوی با مسائل فنی و موضوعات مستحدثه نیز در همین راستا قرار می‌گیرد.

در این مسیر می‌توان از ظرفیت طلاب مهندس برای تشکیل گروه‌های تخصصی، تعریف پروژه‌های پژوهشی، انجام مطالعات میان‌رشته‌ای و در مراحل بعد، تربیت پژوهشگران و استادان میان‌رشته‌ای بهره گرفت.

محور دوم، آینده‌پژوهی با رویکرد دینی و کاربردی است. تحولات علمی و فناورانه، مسائل تازه‌ای را پیش روی جامعه و نهادهای علمی قرار می‌دهند که بررسی آن‌ها به نگاهی تخصصی و در عین حال دینی نیاز دارد. رصد فناوری‌های نو و پیامدهای دینی و اجتماعی آن‌ها، روندپژوهی، مطالعه تحولات پیش‌رو و طراحی سناریوهای آینده برای مجموعه‌هایی مانند جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها، از جمله زمینه‌های قابل پیگیری در این محور است.

ضرورت این موضوع از آن جهت است که بسیاری از مسائل آینده در مرز میان چند دانش شکل می‌گیرند و مواجهه مناسب با آن‌ها نیازمند افرادی است که بتوانند هم‌زمان از منظر تخصصی و دینی به مسئله نگاه کنند.

تلاش ما این است که استعدادهای علمی موجود در میان طلاب مهندس را شناسایی و به یکدیگر متصل کنیم تا در قالب مجموعه‌ای علمی، فعالیت‌های هدفمند و متناسب با نیازهای روز شکل بگیرد. همچنین امیدواریم به‌تدریج شبکه‌ای علمی از طلاب دارای پیشینه‌های تخصصی مختلف ایجاد شود.

اعضا می‌توانند متناسب با رشته تحصیلی، توانمندی و علاقه خود، در گروه‌های تخصصی و پروژه‌های پژوهشی مشارکت کنند، در شناسایی مسائل و موضوعات نقش داشته باشند و در صورت تمایل، در بخش‌های مدیریتی و اجرایی مجموعه نیز همکاری کنند.

«مسیر»؛ فرصتی برای تبدیل توانمندی‌های فردی به اثرگذاری جمعی

با توجه به تجربه شما در راه‌اندازی این دو مجموعه، چه نسبتی میان شناسایی ظرفیت‌های طلاب، مهارت‌افزایی و اثرگذاری علمی آنان می‌بینید؟

به نظر من، یکی از نکات مهم این است که ظرفیت‌های علمی و تخصصی طلاب به‌درستی شناسایی شوند و زمینه‌ای برای به‌کارگیری آن‌ها فراهم شود. گاهی یک دغدغه در تجربه شخصی یا تحصیلی شکل می‌گیرد، اما زمانی که این دغدغه با پژوهش، گفت‌وگو با متخصصان و همکاری جمعی همراه شود، می‌تواند به فعالیتی هدفمند و اثربخش تبدیل شود.

تجربه پژوهش درباره یادگیری کارآمد علوم حوزوی برای من نمونه‌ای از همین فرایند بود. شناسایی چالش‌های طلاب در یادگیری زبان و ادبیات عربی، زمینه شکل‌گیری کانالی را فراهم کرد که در آن تلاش می‌کنیم آموزش را با تحلیل، پژوهش و مهارت‌های کاربردی پیوند دهیم. در جمع طلبه مهندسان نیز تلاش می‌کنیم تجربه دانشگاهی و توانمندی‌های تخصصی طلاب را در مسیری قرار دهیم که امکان گفت‌وگو و همکاری میان‌رشته‌ای فراهم شود.

در هر دو تجربه، هم‌افزایی و هم‌اتکایی اهمیت زیادی دارد. قرار نیست همه ظرفیت‌ها در یک فرد جمع شوند؛ بلکه باید بستری وجود داشته باشد تا افراد با تخصص‌ها و تجربه‌های متفاوت بتوانند در کنار یکدیگر فعالیت کنند و به نتایجی برسند که دستیابی به آن‌ها به‌صورت فردی دشوارتر است.

امیدوارم با رشد این ارتباطات و مشارکت بیشتر طلاب و دانش‌پژوهان جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها، بتوانیم ظرفیت‌های علمی موجود را بهتر شناسایی کنیم و گام‌های مؤثرتری در مسیر تولید علم، مهارت‌افزایی و پاسخ‌گویی به نیازهای علمی و پژوهشی برداریم.

در پایان، از همه مسئولان جامعه الزهرا بخصوص مدیر بخش مجازی و غیرحضوری جامعه الزهرا و همکاران این بخش و اساتید بزرگوار و طلاب همراه تشکر می کنم. همچنین از طلاب مهندس جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها که دغدغه ارتباط میان دانش تخصصی خود و علوم حوزوی را دارند، دعوت می‌کنم برای آشنایی بیشتر با جمع طلبه مهندسان و اطلاع از زمینه‌های همکاری، از طریق شناسه ارتباطی اینجانب به نشانی @M_Mirzade در پیام‌رسان ایتا با ما در ارتباط باشند. همچنین از بانوان طلبه و پژوهشگران علاقه‌مند به زبان و ادبیات عربی دعوت می‌کنم با پیوستن به کانال «اللغة الزاهرة» و مشارکت در فعالیت‌های آن، در توسعه این مسیر علمی همراه شوند.

کانال «اللغة الزاهرة» در پیام‌رسان ایتا به نشانی https://eitaa.com/alzaherah فعالیت دارد.

تصویر خبر