مقدمه

امام خمینی(ره) از جمله شخصیت های فرهیخته و برجسته ای هستند که در تمامی ابعاد و زمینه ها از رشد و پیشرفت و تکامل خاصی برخوردارند. اندیشه های بلند و ماندگار ایشان در زمینه های عرفانی ، دینی ، اخلاقی ، اجتماعی ، تربیتی ، فلسفی ،فقهی ، فرهنگی و سیاسی گواه این مطلب است که او انسانی کامل در همه ابعاد و زمینه های علمی وتربیتی می باشد . شخصیتی که الگوی تمام عیاری را از یک انسان کامل دینی و اسلامی به جهان عرضه نموده و مورد توجه و اقبال و استقبال جهانیان حتی غیرمسلمانان قرار گرفته است.

اندیشه ها، دیدگاه ها و نظرات ایشان در موضوعات مختلف بویژه در مسئله تعلیم و تربیت، تهذیب و تزکیه و هدایت و تربیت در همه ابعاد وجودی انسان از جمله آثار جاودان آن امام عزیز می باشد و از آنجا که خود بطور کامل و همه جانبه و در همه ابعاد به کمال رسیده و نگاهشان نیز به تعلیم و تربیت جامع و همه جانبه است، لذا بررسی نظرات ایشان از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار می باشد .

می توان از حضرت امام خمینی(ره) و خانواده ایشان به عنوان بهترین الگو در تربیت فرزندان در خانواده یاد نمود. ایشان هم بهترین نمونه تربیت یافته و نیز بهترین مربی می باشند. امام خميني(ره) از پدری متدین، روحانی و معلم، و مادری مهربان و مهذب و متخلق متولد شده و تربیت یافتند و همچنین خود ایشان نیز فرزندانی اخلاقی و معنوی و صالح تربیت نموده و به جامعه تحویل دادند که خدمات زیادی برای جامعه ارائه نموده و برای اسلام مفید بودند و همین الگو بودن حضرت امام به عنوان فرزند و پدر نمونه كمك زيادي در تربيت فرزندان به ما مي كند.

امکان تربیت آدمی

حضرت امام (رحمه الله علیه)در رابطه با امکان تربیت آدمی می فرماید:

«انسان می­تواند نشئه خود را تبدیل کند و مظهریت ابلیسه را به مظهریت آدمیه مبدل نماید، زیرا که انسان تا در عالم طبیعت - که دار تغیر و تبدل و نشئه تصرُّم و هَیولَویّت است – واقع است به واسطه قوه منفعله که حق تعالی به او عنایت نموده و راه سعادت و شقاوت را واضح فرموده، می­تواند نقایص خود را مبدل به کمالات، و رذایل خویش را مبدل به خصایل حمیده و سیئات خود را مبدل به حسنات نماید و اینکه معروف است "فلان خُلق زشت یا فلان صفت رذیله از ذاتیات است و قابل تغییر نیست" اصلی ندارد و حرفی بی­اساس است...»[1]

«نفوس انسانیه در بدو فطرت و خلقت، جز محض استعداد و نفس قابلیت نیستند و عاری از هرگونه فعلیت در جانب شقاوت و سعادت هستند ...».[2]

"اطفال را معلومات یا اخلاقی  که از اول صباوت حاصل شده تا آخر کهولت باقی و برقرار است و نسیان به معلومات زمان طفولیت کمتر راه پیدا کند ." 3

" انسان عصاره همه موجودات است و فشرده تمام عالم است , انبیاء آمده اند که این عصاره بالقوه را بالفعل (کنند) و انسان یک موجود الهی  بشود که این موجود الهی تمام صفات حق تعالی در اوست و جلوه گاه نور مقدس حق تعالی است . 4" 

ضرورت و لزوم توجه به همه ابعاد تربیت انسان       

ایشان همچنین در رابطه با ضرورت و لزوم توجه در تربیت به همه ابعاد انسانی متذکرمی گردند:

"اسلام می خواهد انسان را یک انسانی بسازد جامع ،یعنی رشد به آنطور که هست بدهد ، از حظ طبیعت دارد رشد طبیعی به او بدهد . حظ برزخیت دارد ، برزخیت به او بدهد . حظ روحانیت دارد، رشد روحانیت به او بدهد. حظ عقلانیت دارد، رشد عقلانیت به او بدهد. حظ الوهیت دارد رشد الوهیت به او بدهد." 5

عوامل موثر بر تربیت ونقش خانواده در آن

حضرت امام ضمن اشاره بر همه عوامل موثر بر تربیت ، نسبت به نقش خانواده به ویژه نقش مادر ، تاکید بیشتری داشته و آن را مهم ترین عامل می دانند و می فرمایند:

«بانوان هم بايد معلم باشند براي فرزندان خود، پدران بايد معلم باشند از براي فرزندان خود، خانواده شما بايد مدرسه باشد، تعليم احكام اسلام،‌ تهذيب اخلاق نونهالان ...»6

«مادران و پدران از رفت و آمدهاي فرزندانشان سخت مراقبت نمايند و آنان را زير نظر بگيرند ...»7

«نقش مادر در خانواده به خصوص در نونهالان و پدر در نوجوانان بسیار حساس است، اگر فرزندان در دامن مادران و حمایت پدران متعهد  به طور شایسته و با آموزش صحیح تربیت شده و به مدارس فرستاده شوند کار معلمان نیز آسانتر خواهد بود، اساسا تربیت از دامن پاک مادران و در جوار پدر شروع می شود و با تربیت اسلامی و صحیح آنان استقلال و آزادی و تعهد به مصالح کشور پایه ریزی می شود.»8

«این یک وظیفه انسانی است، یک وظیفه الهی است، یک امر شریف است، شما خواهران، آني که متکفل بچه هاست توجه کنند که بچه ها را تربیت انسانی بکنند شما مادران در حالی که معلم هم هستید دو شغل شریف دارید یکی شغل تربیت فرزند که این از همه شغل ها بالاتر است. یک فرزند خوب اگر شما به جامعه تحویل دهید برای شما بهتر است از همه عالم. اگر شما یک انسان تربیت کنید برای شما به قدری شرافت دارد که من نمی توانم بیان کنم پس شما یک شغلتان این است که بچه های خوب تربیت کنید، دامن مادرها دامنی است که از آن باید انسان درست شود یعنی اولین مرحله تربیت، تربیت بچه است در دامن مادر و براي اينكه علاقه بچه به مادر بیشتر از همه علایق است و هیچ علاقه ای بالاتر از علاقه مادر به فرزند نیست بچه ها از مادر بیشتر مسائل را اخذ می کنند و آنقدر که تحت تاثیر مادر هستند تحت تاثیر پدر نیستند، تحت تاثیر استاد نیستند، تحت تاثیر دوستان نیستند و این شما هستید که نقش اصلی را ایفا می کنید.»9

 اميدواريم خداوند ما را در انجام وظايفمان به عنوان والدين در تربيت فرزندان با استفاده از سيره و كلام ائمه معصومين عليهم السلام و علماء و بزرگان و به ويژه حضرت امام خميني(ره)، موفق و مؤيد بگرداند.

 

 پی نوشتها:

1- کتاب تبیان 18/ ص 15

2- تبیان 18/ ص 15

3- تبیان 18ص5

4- صحیفه نور ج19ص55

5- تربیت اسلامی، نشر تربیت ج5 ص86

6- تبيان، ج18، ص264

7- تبيان، ج8، ص118

8-  همان .

9- همان، ص98 .

وماتوفیقی الا بالله العلی العظیم

اصغراخوی

مرکز مشاوره جامعه الزهرا (س)

فروردین 1405

.

.