به گزارش روابط عمومی، در عصری که تعریف از هویت و جایگاه زن، در میان انبوهی از الگوهای متناقض و چالش‌های عمیق گم شده است، جست‌وجو برای یک مسیر روشن و یک الگوی اصیل، حیاتی‌تر از همیشه به نظر می‌رسد. مکتب اهل‌بیت(ع) با معرفی حضرت فاطمه معصومه(س)، بانوی کرامت، پاسخ این پرسش را می‌دهد. شخصیتی که نه صرفاً به واسطه نسبت خانوادگی، بلکه به دلیل کمالات علمی، معنوی و اخلاقی به اوج کرامت رسید.

به مناسبت آغاز دهه کرامت در گفت‌وگو با دکتر نجمه نجم، مشاور طرح و برنامه و کادر علمی و پژوهشگر گروه پژوهشی قرآن و حدیث پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهرا(س) به بررسی این الگوی بی‌نظیر می‌پردازیم تا درک کنیم چگونه ابعاد شخصیتی حضرت معصومه(س) می‌تواند چراغ راهی برای دختران ایران اسلامی در مسیر دستیابی به حیات طیبه باشد. با ما همراه باشید.

حضرت معصومه(س)، تجلی حیات طیبه

دکتر نجم در توضیح جایگاه والای حضرت معصومه(س) می‌گوید: برای شناخت دقیق شخصیت این بانوی کرامت باید به زمینه خانوادگی و تربیتی ممتاز ایشان توجه کرد. ایشان در میان دختران امام کاظم(ع) به دلیل کمالات برجسته، «فاطمه کبری» نامیده می‌شدند و این نام‌گذاری جایگاه ویژه ایشان را نشان می‌دهد.

او ادامه می‌دهد: رشد شخصیت انسان در پیوند با ایمان و علم است؛ همان‌گونه که قرآن می‌فرماید خداوند اهل ایمان و دانش را به درجات برتر می‌رساند. حضرت معصومه(س) نیز در کنار پدر و برادر معصومشان مسیر حیات طیبه را به بهترین شکل پیمودند. نام اصلی ایشان فاطمه است و لقب «معصومه» بنا بر روایتی از سوی امام رضا(ع) به ایشان داده شد؛ آنجا که فرمودند: «هر کس معصومه(س) را در قم زیارت کند، مانند آن است که مرا زیارت کرده است» (ریاحین الشیعه، ج۵، ص۳۵).

‏جایگاه شفاعت در حرم اهل بیت(ع)

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه به جایگاه معنوی و شفاعت آن حضرت اشاره کرده و می‌گوید: در فرازهایی از زیارت‌نامه حضرت معصومه(س) که از حضرت رضا(ع) نقل شده، ایشان به عنوان دختر روح و جسم پیامبر اکرم(ص) و حضرت زهرا(س) و امامان معصوم(ع) معرفی شده‌اند. در بخشی از این زیارت‌نامه آمده است: «ای فاطمه! مرا در بهشت شفاعت کن؛ چرا که برای تو در پیشگاه خداوند، مقامات و درجات بسیار ارجمند است) (بحارالانوار، ج۱۰۲، ص۲۶۷). این فراز به‌وضوح نشان می‌دهد ایشان دارای جایگاه شفاعت عظیمی نزد پروردگار هستند.

نجم اضافه می‌کند: مقام شفاعت حضرت معصومه(س) آن‌قدر والاست که امام صادق(ع) سال‌ها پیش از ولادت ایشان، قم را به عنوان حرم اهل‌بیت(ع) ستودند و فرمودند: «در قم بانویی از فرزندان من که نامش فاطمه دختر موسی(ع) است از دنیا می‌رود، بانویی که به شفاعت او همه شیعیانم داخل بهشت می‌شوند) (بحارالانوار، ج۶۰، ص۲۲۸). این حدیث، عمق جایگاه معنوی و تأثیرگذاری ایشان بر سرنوشت شیعیان را به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد ایشان نه تنها یک الگوی فردی، بلکه منبع فیض و کرامت برای امت هستند. این شفاعت، البته نیازمند زیارت با معرفت است که در فرازهای پایانی زیارت‌نامه به آن اشاره می‌شود.

‏فقاهت دختر در مکتب کرامت؛ حجت و امین امام کاظم(ع)

مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه‌الزهرا(س) تأکید می‌کند: یکی از مهم‌ترین ابعاد شخصیتی حضرت معصومه(س) مقام علمی ایشان است. ایشان در نوجوانی توانایی پاسخ‌گویی به مسائل پیچیده فقهی و کلامی را داشتند. در کتاب «کشف اللئالی» نقل شده روزی گروهی از شیعیان برای دریافت پاسخ پرسش‌های خود به خانه امام کاظم(ع) آمدند و چون حضرت در سفر بودند، پرسش‌ها را نوشتند و سپردند. هنگام خداحافظی دیدند دختر ده‌ساله امام، حضرت معصومه(س)، پاسخ‌ها را نوشته است. آنان پاسخ‌ها را گرفتند و در راه بازگشت با امام کاظم(ع) ملاقات کردند. امام نوشته را خواستند، پاسخ‌ها را درست یافتند و سه بار فرمودند: «فداها ابوها؛ پدرش فدای او باد» (کریمه اهل بیت(ع)، ۶۴-۶۳).

او می‌افزاید: جمله «فداها ابوها» یک اکسیر است که برکت تفضل آن در دوره‌های دیگری از تاریخ هم نقل شده است. این جمله ناب، تداعی یک خاطره بسیار مبارک است که پیامبر اکرم(ص) نیز مکرر در شأن فاطمه زهرا(س) فرمودند: «فداها ابوها» (بحارالانوار، ج۴۳، ص۸۸). این تشابه عبارتی، نشان‌دهنده پیوند عمیق معنوی و علمی میان حضرت زهرا(س) و حضرت معصومه(س) است. حضرت معصومه(س) از لحاظ علمی و حدیثی، همچون مادرشان حضرت زهرا(س)، عالمه و محدثه بودند و همان‌گونه که حضرت زهرا(س) با استدلال‌های متین و استوار، حقانیت ولایت امیرالمؤمنین(ع) را تبیین کردند، حضرت معصومه(س) نیز چنین عمل کردند(بحارالانوار، ج۶۵، ص۷۷). همچنین در فرازی از زیارت‌نامه غیرمعروفه آن حضرت که آن هم از معصومین(ع) نقل شده، خطاب به آن حضرت می‌خوانیم: «السلام علیک یا فاطمه بنت موسی بن جعفر و حجته و امینه؛ سلام بر تو ای فاطمه دختر موسی بن جعفر و حجت و امین موسی بن جعفر(ع)». این چه مقام ارزنده و شایسته‌ای است که یک بانو و یک دختر فرهیخته، حجت و امین یک امام معصوم باشد.

‏فیض کرامت؛ سرچشمه فضلای قم

دکتر ‏نجم ادامه می‌دهد: پس از شهادت پدر، حضرت معصومه(س) در سال ۱۷۹ هجری قمری تحت کفالت برادرشان حضرت امام رضا(ع) قرار گرفتند و تا سال ۲۰۰ هجری قمری یعنی ۲۱ سال تمام، در کنار برادر بزرگوارشان به مقامات عالی و کمالات علمی، معنوی و اخلاقی دست یافتند. یکی از این مقامات، مقام عبادت ایشان است. عبادت و راز و نیازهای حضرت در مدت اقامت در قم، به‌گونه‌ای بود که عبادتگاه ایشان را بیت‌النور نامیدند و باقی ماندن این مکان از سال ۲۰۱ هجری تا امروز، گواه نورانیت و صفای ممتاز آن حضرت در ارتباط با خداست. این مکان اکنون در کنار مدرسه ستیه، در محله میدان میر قم قرار گرفته است.

او می‌افزاید: فیض وجودی حضرت معصومه(س) تنها به دوران حیات ایشان محدود نشد، بلکه پس از رحلت نیز منشأ برکات علمی فراوانی برای حوزه‌های علمیه و علمای بزرگی چون آیت‌الله بروجردی و آیت‌الله مرعشی نجفی بوده است. به عنوان نمونه، صدرالدین شیرازی معروف به ملاصدرا و صدرالمتألهین، که از حکما و علمای بزرگ دوره صفوی است، مدتی از عمر پربار خود را در روستای کهک(چند فرسخی قم) به سر برد. این عالم فرزانه هرگاه با مشکلات پیچیده علمی روبه‌رو می‌شد، به مرقد مطهر حضرت معصومه(س) تشرف پیدا می‌کرد و با توسل به ایشان مشکلات علمی‌اش حل می‌شد(گنجینه دانشمندان، ج۱، ص۳۹). همچنین دو شاگرد برجسته ملاصدرا به نام‌های ملامحسن فیض کاشانی و مولی عبدالرزاق لاهیجی ملقب به فیاض که هر دو از حکما و علمای برجسته بودند و هر دو داماد ملاصدرا شدند، بر اثر کسب علم در پرتو عنایات خاصه حضرت معصومه(س) و در جوار آن منبع فیض به درجه عالی رسیدند. به گفته بعضی، وجه نام‌گذاری مدرسه فیضیه نیز به خاطر فیض‌بخشی حضرت معصومه(س) و مستفیض شدن فیض کاشانی و فیاض لاهیجی از آن سرچشمه فیض در این مدرسه بوده است.

‏کریمه اهل بیت(س)؛ الگوی دختران ایران

این کارشناس دینی به لقب کریمه اهل‌بیت(س) و ارتباط آن با روز دختر نیز اشاره کرده و می‌گوید: لقب کریمه اهل‌بیت(س) براساس رؤیای صادقانه آیت‌الله مرعشی نجفی، از سوی اهل‌بیت(ع) به این بانوی گران‌قدر داده شده است. امام معصوم به مرحوم آیت‌الله مرعشی نجفی فرمودند: «عَلَیْک بِکرِیمَةِ اَهْل ِ الْبَیت؛ یعنی به دامان کریمه اهل‌بیت حضرت معصومه(س) در قم چنگ بزن» (کریمه اهل بیت(ع)، ص۴۳). این لقب به‌خوبی جایگاه ایشان را به عنوان منبع کرامت و بخشش در خاندان اهل‌بیت(ع) نشان می‌دهد.

دکتر نجم در جمع‌بندی نهایی، به نام‌گذاری روز میلاد حضرت معصومه(س) به عنوان روز دختر اشاره می‌کند و این رویداد را فرصتی طلایی برای الگوبرداری از شخصیت چندبعدی بانوی کرامت می‌داند.

او تأکید می‌کند: الگوبرداری از این بانوی بزرگوار، صرفاً به زیارت ظاهری خلاصه نمی‌شود، بلکه نیازمند زیارت با معرفت است. این نوع زیارت، فراتر از یک آیین ساده، مسیری برای درک عمیق فضائل و جایگاه معنوی ایشان است. در مکتب اهل‌بیت(ع)، پاداش زیارت با معرفت، وعده بهشت است. همان‌طور که امام صادق(ع) فرمودند: «من زارها وجبت له الجنه؛ کسی که او را زیارت کند، بهشت بر او واجب می‌شود»(بحارالانوار، ج۴۸، ص۳۱۷). این وعده، از طریق شفاعت بانوی کرامت برای زائران عارف محقق می‌شود. با این حال باید توجه داشت بهشت همیشگی همه ما و شما دختران همیشه سرافراز ایران اسلامی، حرکت در مسیر رضایت حق تعالی و اهل‌بیت(ع) است که با زیارت با معرفت بانوی کرامت به آن نزدیک می‌شویم. بنابراین زیارت با معرفت، درگاهی است برای ورود به این مسیر کمال و رضایت الهی. برای تحقق این مهم، ضروری است دختران ایران اسلامی، زیارت‌نامه این بانو را با تأمل در معنا و توجه به فضائل ایشان مطالعه کنند تا با درک عمیق این متن و اطاعت از مسیر حق، به شفاعت و کرامت این بانوی بزرگوار دست یابند.