به گزارش روابط عمومی جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، حجتالاسلاموالمسلمین سیدمجتبی امین جواهری در برنامه «مسیر استاد؛ زیستبوم جامع مهارت و رشد چندساحتی در نظام یاددهی مؤثر» و در کارگاه «تقریرنویسی و تنظیم دروس» با موضوع «نگارش علمی و تقریرنویسی در مسیر تحصیل کارآمد»، به تبیین نقشه معماری علمی و ضرورت گذار از فرهنگ شفاهی به تسلط مکتوب در علوم اسلامی و انسانی پرداخت.
وی با اشاره به نگاه حضرت امام خمینی نسبت به گستره احکام و معارف اسلامی، اظهار کرد: حضرت امام خمینی میفرمایند نسبت احکام اسلام با احکام رسالههای عملیه یک به صد است؛ یعنی اگر رساله عملیه را در اختیار یک فرد قرار دهیم، تنها بخش محدودی از مجموعه معارف و احکام اسلام را در اختیار او قرار دادهایم.
ضرورت عبور از نگاه جزیرهای به علوم
استاد و پژوهشگر حوزه با بیان اینکه خرد کردن اسلام و منحصر کردن آن در یک تخصص خاص میتواند موجب انحراف در فهم جامع معارف اسلامی شود، بر ضرورت ارتباط میان حوزههای مختلف دانش تأکید کرد.
حجتالاسلاموالمسلمین امین جواهری با اشاره به نقش متفکران بزرگ در ایجاد پیوند میان علوم گفت: در طول تاریخ، متفکرانی ظهور کردهاند که نقاط عطف جریان تمدن اسلامی بودهاند؛ از جمله مرحوم خواجه نصیرالدین طوسی، محییالدین و ملاصدرا که با حل مسائل علمی، مرزهای میان رشتههای مختلف را درنوردیدند.
وی افزود: مسئله، انسان را از رشته تخصصی خود جدا میکند و به رشتههای دیگر پیوند میدهد و امروز نیز جریان میانرشتهای دوباره موضوعیت پیدا کرده است. باید بتوان میان دانشهای اعتباری و علوم حقیقی و همچنین میان فقه و فلسفه ارتباط برقرار کرد.
این استاد حوزه، پیوند میان اخلاق و عرفان توحیدی را نمونهای از آثار واقعی ارتباط میان دانشها دانست و تصریح کرد: هنگامی که این دانشها به یکدیگر پیوند میخورند، این ارتباط میتواند آثار واقعی و عمیقی در تولید اندیشه و حل مسائل داشته باشد.
ضرورت احیای سنت مکتوب حوزههای علمیه
حجتالاسلاموالمسلمین امین جواهری در ادامه با اشاره به تغییر الگوی انتقال دانش در دوره معاصر، اظهار کرد: یکی از آسیبهایی که در سالهای اخیر با آن مواجه شدهایم، فاصله گرفتن از سنت مکتوب و حرکت به سمت سنت شفاهی است؛ در حالی که دانش در طول سالیان متمادی به وسیله کتاب و آثار مکتوب از نسلی به نسل دیگر منتقل میشد.
وی ادامه داد: با ورود ابزارهای جدید، بخشی از دانشهایی که سالها از طریق کتاب منتقل میشدند، به درس و گفتار شفاهی تبدیل شدهاند و گاهی مجموعهای از دروس و صوتها در اختیار ما قرار دارد که حتی به صورت کامل و منسجم مکتوب نشدهاند.
استاد و پژوهشگر حوزه، نتیجه غلبه سنت شفاهی را تضعیف و در نهایت نابودی بخشی از سرمایه علمی دانست و گفت: سنت شفاهی کارکرد خود را دارد، اما قرار نیست جایگزین انتقال و تثبیت علم شود. اگر علم تنها در قالب سخنرانی و تدریس شفاهی باقی بماند، امکان انتقال دقیق و ماندگار آن به نسلهای بعد کاهش پیدا میکند.
وی با انتقاد از تبدیل صرف سخنرانیها به کتاب، تأکید کرد: تبدیل سخنرانی به کتاب به تنهایی نمیتواند هدف نگارش علمی را محقق کند؛ بلکه آموزش واقعی با نوشتن و تولید علمی همراه است.
تقریرنویسی؛ ظهور اجتهاد علمی طلبه
حجتالاسلاموالمسلمین امین جواهری با تأکید بر تفاوت میان جزوهنویسی و تقریرنویسی گفت: کلاس رفتن و جزوه نوشتن به تنهایی کار دشواری نیست، اما آنچه تقریر نامیده میشود، محل ظهور اجتهاد فردی است.
وی افزود: طلبه باید بتواند پس از حضور در کلاس، آنچه را فهمیده است با رعایت اصول و قواعد تقریرنویسی، فارغ از ویژگیهای بیان استاد یا متن کتاب، به زبان علمی خود بازنویسی کند. در این فرایند، فهم و دریافت خود طلبه از مطالب ظهور پیدا میکند.
این استاد حوزه تصریح کرد: اگر طلبهها از آغاز مسیر تحصیل با نوشتن به این معنا آشنا نشوند، در نهایت ممکن است تنها تعدادی مدرس خوب تربیت کنیم، در حالی که حوزه به متفکر و پژوهشگر نیز نیاز دارد.
تقریرنویسی؛ حلقه اتصال آموزش و پژوهش
حجتالاسلاموالمسلمین امین جواهری یکی از مهمترین ضرورتهای تقریرنویسی را کمک به جمع میان آموزش و پژوهش دانست و گفت: بهترین راه برای جمع کردن آموزش و پژوهش این است که طلبهها پس از حضور در کلاس، با رعایت دستورالعملها و قواعد تقریرنویسی، فهم خود از مطالب را بنویسند.
وی ادامه داد: اگر این اتفاق رخ دهد، خود تقریرنویسی به بخشی از فرایند یادگیری تبدیل میشود و بار عمدهای که امروز بر دوش درس شفاهی و استاد گذاشته شده است، به فرایند نوشتن منتقل خواهد شد.
استاد و پژوهشگر حوزه افزود: تقریرنویسی میتواند فرایند تفکر را در پژوهشگر احیا کند؛ زیرا در نوشتن، فرد ناچار است مطالب را مرحلهبهمرحله بررسی، تنظیم و صورتبندی کند تا در نهایت تصویر کلی و منسجمی از محتوا شکل بگیرد.
افزایش عمق یادگیری و تقویت مهارت حل مسئله
وی با بیان اینکه نوشتن فرصت بازاندیشی و اصلاح مطالب را فراهم میکند، اظهار کرد: در تقریرنویسی، فرد باید مطالب را گامبهگام طی کند و همین فرایند باعث میشود نقاط ابهام و خلأهای علمی آسانتر شناسایی شوند.
حجتالاسلاموالمسلمین امین جواهری خاطرنشان کرد: این شیوه میتواند بهرهوری فرایند تحصیل را افزایش دهد، مدت زمان تحصیل را کاهش دهد، عمق یادگیری را بیشتر کند و مهارت حل مسئله را در طلبه ارتقا دهد.
وی با اشاره به مسئلهمحور بودن تقریرنویسی افزود: تقریر یک مسئله دارد و همین مسئلهمحوری با سنت علمی گذشته ما نیز ارتباط دارد.
ضرورت تغییر در شیوههای آموزشی و ارزشیابی
استاد و پژوهشگر حوزه با تأکید بر ضرورت آموزش صحیح تقریرنویسی گفت: تقریرنویسی باید به صورت جدی آموزش داده شود و نظام آموزشی نیز باید متناسب با آن تغییر کند.
وی افزود: در حال حاضر شاخصهایی مانند امتحانهای مرسوم مدارس نمیتوانند به تنهایی معیار مناسبی برای سنجش رشد علمی طلبه باشند؛ بلکه اگر طلبه نوشتهای ارائه کند که حاصل فهم عمیق، تحلیل و جمعبندی شخصی او باشد، این اثر میتواند شاخص مهمتری برای ارزیابی فرایند علمی او محسوب شود.
حجتالاسلاموالمسلمین امین جواهری در پایان بر ضرورت فراهم کردن بستر مناسب برای ترویج تقریرنویسی در محیطهای آموزشی تأکید کرد و گفت: باید به تدریج نظام ارزشیابی، سیاستگذاری و روشهای تدریس را متناسب با امر تقریرنویسی تنظیم کنیم تا سنت مکتوب در حوزههای علمیه تقویت شود و طلبه در مسیر تحصیل، همزمان با آموزش، پژوهش و تولید علمی را نیز تجربه کند.
نظرات